Voorzorgsmaatregelen voor de regio Zwijndrecht afgekondigd in afwachting van meer meetresultaten

  • 14 juni 2021

Het Agentschap Zorg en Gezondheid heeft aanbevelingen opgesteld voor zogeheten “no regret”-maatregelen of voorzorgsmaatregelen in de regio Zwijndrecht. Ze dienen om de blootstelling van omwonenden aan PFOS te beperken, in afwachting van meer meetresultaten over de verspreiding en concentratie van PFOS en meer kennis over hoe mensen aan deze stoffen worden blootgesteld en wat de gezondheidseffecten van langdurige blootstelling zijn.

Voorzorgsmaatregelen om blootstelling te beperken

Vlaams minister van Gezondheid Wouter Beke: “Op basis van de beschikbare data over aanwezigheid van PFOS in de regio Zwijndrecht en de huidige kennis over mogelijke gezondheidseffecten van langdurige blootstelling heeft het agentschap Zorg en Gezondheid enkele maatregelen opgesteld. Ik heb die besproken met de collega’s binnen de Vlaamse Regering. We gaan vanavond nog in overleg met de vier burgemeesters van Zwijndrecht, Antwerpen, Beveren en Kruibeke. Deze voorzorgsmaatregelen moeten de inwoners beschermen en aan verdere bootstelling beperken.”

De mogelijke gezondheidseffecten van PFOS-blootstelling treden niet acuut op, maar gezien de hoge meetwaarden die in de omgeving van de 3M-fabriek zijn aangetroffen, en er tegelijk nog te weinig geweten is over de verspreiding van deze stoffen, hoe mensen eraan worden blootgesteld en wat de gezondheidsimpact is van een langetermijnblootstelling, zijn het pure voorzorgmaatregelen in afwachting van meer kennisopbouw en meer gerichte acties. Deze maatregelen hebben als doel om de mogelijke blootstelling aan PFOS te beperken en de bevolking te informeren wat ze daarvoor kunnen doen, terwijl er acties ondernomen worden om meer kennis te vergaren.

Op basis van haar risico-analyse adviseert Zorg en Gezondheid deze voorzorgsmaatregelen:

In een straal van 1,5k km van de 3M-site:

  • kinderen < 12 jaar, immuungecompromitteerde personen, zwangere vrouwen, vrouwen die borstvoeding geven of wensen zwanger te worden worden afgeraden om zelf-geteelde groenten te consumeren;
  • de rest van de bevolking wordt aangeraden om zelfgeteelde groenten met mate te consumeren en dus een goede mix aan te houden met groenten die gekocht zijn. De groenten moeten steeds goed gewassen worden voor consumptie;
  • De consumptie van zelf geteeld kleinvee wordt afgeraden;
  • Drink geen grondwater als drinkwater;
  • Gebruik geen grondwater uit ondiepe putten om de moestuin te irrigeren of om een zwembad te vullen;
  • Gebruik geen compost samengesteld met materiaal uit de eigen tuin;
  • Pas een goede hygiëne toe:
  • Voor uzelf: handen wassen, zeker voor de maaltijd;
  • In uw binnen-omgeving: kuisen met nat;
  • Verstuiving van braakliggende grond zo veel als mogelijk vermijden;
  • Geen eigen-geteelde eieren consumeren.

Zone 5 km

  • Geen eigen-geteelde eieren consumeren.
  • Zone 5 km – 10 km
  • Max 1 eigen geteeld ei consumeren per persoon per week.

In heel Vlaanderen

  • Gezonde voeding is voor iedereen belangrijk: cf. de aanbevelingen in de voedingsdriehoek. Gebruik daarbij een mix van voeding van verschillende bronnen (winkel, zelf-geteeld, …)

Als er gaandeweg er meer data en inzicht beschikbaar komt worden deze maatregelen afgezwakt of verstrengd in tijd, ruimte en inhoud.

Kennisopbouw en verder onderzoek

Onder de coördinatie van opdrachthouder Karl Vrancken zijn onderzoeken gestart om de verspreiding van PFAS in de regio en daarbuiten verder in kaart te brengen. Vanuit Zorg en Gezondheid wordt daarvoor op korte termijn een eerste bloedafname en -onderzoek georganiseerd. Het agentschap zal uiteraard zijn volle medewerking verlenen aan de opdrachthouder om ook na het initiële bloedonderzoek een meer uitgebreide meetcampagne of “humaan biomonitoringonderzoek” op te zetten.

Wie woont binnen de zone van 3 km rond de site en 12 jaar of ouder is, zal zich vrijwillig kunnen aanmelden voor een bloedafname. Het Agentschap zal dat de komende dagen verder praktisch organiseren in samenwerking met de EersteLijnszone Noord-Oost Waasland. Het streefdoel is om tegen uiterlijk midden juli met de bloedafnames te kunnen starten. Voor een analyse op PFOS/PFAS-waardes, moet een bloedstaalname en -analyse in strikt afgebakende en gecontroleerde condities gebeuren. Nu al een bloedafname laten doen bij de huisarts, is dus niet zinvol.

De resultaten zullen in samenwerking met enkele toxicologen geïnterpreteerd worden. De bloedstaalname dient in de eerste plaats om meer zicht te krijgen op de verspreiding en concentraties van PFAS op groepsniveau en extra inzicht te krijgen om de no-regret maatregelen uit te breiden, te verscherpen of af te zwakken. Deze bloedstaalnames zullen nog onvoldoende zijn om nadelige effecten van PFAS te voorspellen of voorkomen of om per individu aan te geven/te voorspellen hoeveel PFAS in het bloed daadwerkelijk leidt tot gezondheidseffecten.