Sneltesten en zelftesten (antigeentesten)

Bij antigeentesten gebeurt de testafname op dezelfde manier als bij een klassieke "PCR-test": met een wisser wordt een staal genomen in de neus of de keel.

  • De klassieke test op COVID-19 gebeurt met een "PCR-test", die genetisch materiaal van het virus detecteert. Dit is de meest betrouwbare test. Maar je moet wachten op het resultaat tot de testafname naar een labo is gestuurd en daar geanalyseerd is. Door zijn betrouwbaarheid is dit type test de standaard om te testen op COVID-19.
  • Antigeentesten meten de aanwezigheid van bepaalde eiwitten en moeten niet in een labo worden geanalyseerd. Ze kunnen meteen worden uitgevoerd en afgelezen, waardoor het resultaat snel (meestal na 15 minuten) beschikbaar is. De resultaten zijn echter minder betrouwbaar dan de PCR-testen. Een positief resultaat is zeer betrouwbaar, maar een negatief resultaat sluit nooit volledig uit dat de geteste persoon toch besmet is. Een antigeentest bij een persoon zonder symptomen kan alleszins nooit gebruikt worden om de basisregels niet te respecteren, quarantaine te weigeren of deze vroegtijdig te stoppen.

De klassieke snelle antigeentesten ofwel sneltesten kunnen uitsluitend door een medisch geschoold persoon afgenomen worden. Er bestaan ook antigeentesten die op een eenvoudigere manier zelf kunnen afgenomen worden, ook wel zelftesten genoemd.

> zie ook: Wanneer en wie testen op COVID-19?
> Isolatie en quarantaine

Welke wettelijke voorwaarden en aanbevelingen gelden voor het gebruik van sneltesten?

Voor gebruik van sneltesten gelden een aantal wettelijke voorwaarden (vastgelegd in het koninklijk besluit van 22 december 2020) en aanbevelingen. Dit zijn de belangrijkste:

  • Sneltesten kunnen enkel worden gebruikt op voorschrift van en onder toezicht van een arts of specialist voor klinische biologie of op basis van een corona test prescription code afgeleverd volgens de testrichtlijnen gepubliceerd op de website van Sciensano. In een bedrijfsomgeving bijvoorbeeld betekent dat, indien er sneltesten worden ingezet om personeel te testen, dit altijd moet gebeuren op aangeven van en onder toezicht van de arts van de arbeidsgeneeskundige dienst.
  • De afname is een medische handeling en mag dus enkel door een medisch geschoolde persoon afgenomen worden (een verpleegkundige of gelijkwaardig medisch geschoold met gepaste opleiding).

  • Sneltesten mogen enkel uitgevoerd worden met het gepaste persoonlijk beschermingsmateriaal in een lokaal dat voldoende geventileerd is, waar men de handen kan wassen of ontsmetten en waar materiaal aanwezig is voor de ontsmetting van het lokaal. Ook het mogelijk besmet afval dat het uitvoeren van een sneltest met zich meebrengt, moet gepast worden behandeld en afgevoerd. Het testresultaat (met identificatie en contactgegevens van de patiënt) moet steeds in de centrale databank geregistreerd worden. Het resultaat van de test registeren is belangrijk voor de contactopsporing en de opvolging van de epidemie. Bij een klassieke PCR-test gebeurt de registratie door het labo. Aangezien de sneltest niet in het labo geanalyseerd wordt, moet de bevoegde arts de resultaten zelf ingeven in de centrale database.

Waar worden sneltesten ingezet?
  • In ziekenhuizen, huisartsenpraktijken en test- en triagecentra kunnen ze worden gebruikt om patiënten met symptomen van COVID19 te testen, binnen de 5 dagen na het begin van de symptomen. Sommige, maar niet alle, reguliere testcentra hebben sneltesten ter beschikking. Indien u naar een testcentrum gaat om u te laten testen omdat u symptomen heeft, dan kan u mogelijk een sneltest aangeboden krijgen in plaats van de klassieke PCR-test.
  • In bedrijven om, onder toezicht van de arbeidsgeneeskundige dienst, medewerkers in niet-telewerkbare functies repetitief te testen. Deze sneltesten worden voorzien door de federale overheid op aanvraag van de arbeidsgeneeskundige dienst. Alle informatie over de voorwaarden en de bestelprocedure kan geraadpleegd worden op deze webpagina van de federale overheid.
Betrouwbare sneltesten

De betrouwbaarheid van de sneltesten is niet altijd duidelijk bewezen en gedocumenteerd. Het federale agentschap voor geneesmiddelen (FAGG) stelde een lijst op van testen die aan bepaalde minimumcriteria voldoen. De belangrijkste criteria om uit te drukken hoe betrouwbaar een test is, zijn sensitiviteit en specificiteit.

  • De sensitiviteit drukt uit bij hoeveel procent van de personen die besmet zijn met het coronavirus de test effectief een positief resultaat oplevert ofwel het percentage terecht positieve resultaten.
  • De specificiteit drukt uit bij hoeveel procent van de personen die niet besmet zijn met het coronavirus de test effectief een negatief resultaat oplevert ofwel het percentage terecht negatieve resultaten.

De testen die opgenomen zijn in de lijst van het FAGG hebben een sensitiviteit van minimum 90% en een specificiteit van minimum 99%. Deze waarden worden echter door de fabrikant zelf aan het FAGG gerapporteerd en moeten daarom met voorzichtigheid geïnterpreteerd worden.

Wat met zelftesten?

Bij zelftesten kan de afname gebeuren op een eenvoudigere manier, bijvoorbeeld met een ondiepe neuswisser.

Er bestaan verschillende soorten zelftesten, maar ze meten niet hetzelfde. Er is een belangrijk onderscheid tussen serologische testen en antigeentesten.

  • Serologische testen meten de aanwezigheid van antilichamen in het bloed en geven aan of je ooit besmet bent geweest maar zeggen niets over een huidige besmetting of eventuele besmettelijkheid. Deze soort zelftesten zijn in België niet toegelaten.

  • Antigeentesten meten de aanwezigheid van viruseiwit (antigeen) in  materiaal uit de neus en/of keelholte en geven aan of je op dat specifieke moment besmet bent. Ze zijn vergelijkbaar met de hierboven vermelde sneltesten, maar worden aangeboden met zelfafname.  

De verkoop van zelftesten in België is sinds 24 maart 2021 toegelaten. Enkel zelftesten die goedgekeurd zijn door het FAGG (Federaal Agentschap voor Geneesmiddelen en Gezondheidsproducten) mogen verkocht worden in de apotheek. De lijst van goedgekeurde zelftesten kan je hier raadplegen. 

Zelftesten zijn niet geschikt als je coronaklachten of symptomen hebt. Contacteer in dat geval altijd je huisarts. Ook als je minder dan 3 maand geleden COVID hebt gehad (bevestigd met een positieve PCR-test), zijn zelftesten niet nuttig. Meer informatie over de gebruiksvoorwaarden en de handleiding kan je hier raadplegen.

Hoe omgaan met het resultaat van een zelftest?

  • Negatief resultaat: net als sneltesten zijn zelftesten minder betrouwbaar en sluit een negatief resultaat niet uit dat je toch besmet bent. Een negatieve zelftest is slechts een momentopnamen en kan nooit een vrijgeleide zijn om de geldende maatregelen niet meer te respecteren. Indien je na een negatief resultaat toch symptomen krijgt, raadpleeg dan altijd de huisarts.
  • Positief resultaat: een positief resultaat op de zelftest moet altijd bevestigd worden door een klassieke PCR-test. Enerzijds om er zeker van te zijn dat er geen sprake is van een vals positief resultaat en anderzijds omdat het contactonderzoek enkel opgestart wordt bij een bevestiging door een positieve PCR-test. Vraag een activatiecode voor een PCR-test aan het contactcenter via het nummer 02 214 19 19 en maak hiermee een afspraak in een testcentrum in je buurt of contacteer hiervoor - voornamelijk als je nog (medische) vragen hebt - je huisarts. Je moet onmiddellijk in isolatie gaan bij een positief resultaat van een zelftest. Als dit positief resultaat bevestigd wordt, blijf je minstens 10 dagen in isolatie.

Informeer u altijd goed vooraf vooraleer u een zelftest overweegt. Bent u bezorgd over uw gezondheid (of symptomen), vraag dan advies aan uw huisarts.